Çocukların suça sürüklenmesine yol açan etkenlerin yapısal boyutlarıyla tespiti ve koruyucu/önleyici mekanizmaların geliştirilmesi amacıyla kurulan Meclis Araştırma Komisyonu, taslak raporunu tamamlayarak komisyon üyelerinin görüşüne sundu. AK Parti İstanbul Milletvekili Müşerref Pervin Tuba Durgut başkanlığındaki komisyon, 4 aylık çalışma sürecinde 20 komisyon toplantısı ve 8 kurum ziyareti gerçekleştirdi. Ayrıca, ceza infaz kurumları ile eğitim evlerindeki 610 çocukla bilimsel saha araştırması yapıldı.
Komisyon Başkanı Durgut, çocuk suçluluğunu adli bir mesele olmanın ötesinde ailesel, çevresel, dijital ve kamusal boyutları olan çok katmanlı bir olgu olarak ele aldıklarını ve çocuğu merkeze alan bütüncül politikalara ihtiyaç duyulduğunu belirtti.
ADLİ İSTATİSTİKLER: YARALAMA VE UYUŞTURUCU SUÇLARINDA KESKİN ARTIŞ
Raporda yer verilen Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri, çocukların adli sistemle temasının son 10 yılda ciddi oranda yaygınlaştığını ve suçun niteliğinin şiddet eksenli değiştiğini gösterdi:
Genel Adli Olaylar: Güvenlik birimlerine gelen veya getirilen çocukların karıştığı toplam olay sayısı 2015 yılında 133 bin 829 iken, 2024 yılında yüzde 51,5 artışla 202 bin 785’e ulaştı.
Yaralama Suçları: Çocukların karıştığı olaylar içinde en yüksek payı alan yaralama suçları, 10 yılda 45 bin 850'den yüzde 78,6 artışla 81 bin 875'e yükseldi. Günümüz itibarıyla çocukların karıştığı her 3 olaydan biri yaralama suçu olarak kayıtlara geçti.
Uyuşturucu Maddeler: Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanma, satın alma ya da satma suçlarına karışan çocuk sayısı 2015'te 7 bin 545 iken, 2024'te yüzde 119,5 artarak 16 bin 563'e çıktı. Bu tablo, bağımlılık riskinin daha erken yaşlara indiğini ortaya koydu.
KOMİSYONUN ÖNE ÇIKAN POLİTİKA VE MEVZUAT ÖNERİLERİ
Taslak raporda, çocuk suçluluğunu önleme, koruma ve rehabilite etme amacıyla 6 konu ve 34 ana başlık altında somut çözüm önerileri sunuldu:
1. SAĞLIK, AİLE VE ÇALIŞMA HAYATI DÜZENLEMELERİ
Zorunlu Tarama: Okul öncesi ve ilkokul düzeyindeki tüm çocuklar için bireysel risk faktörlerine yönelik zorunlu psikososyal tarama programları başlatılmalı.
Zorunlu Yatış ve Tedavi: Kendine ve topluma zarar verme riski olan davranım bozukluğu, antisosyal eğilimi veya madde bağımlılığı bulunan çocuklar için acil durumlarda (sonradan hakim onayına sunulmak şartıyla) rızaya bağlı olmayan zorunlu yatış ve tedavi yasal altyapıya kavuşturulmalı.
Esnek Çalışma Saatleri: Çocukların suç işleme saatlerinin yoğunlukla 15.00-17.00 arasında kümelenmesi nedeniyle, ebeveyn denetimini artıracak esnek çalışma modelleri teşvik edilmeli; riskli bölgelerdeki ailelere istihdam desteği sağlanmalı.
2. EĞİTİM VE OKUL GÜVENLİĞİ TEDBİRLERİ
Güvenli Okul Planı: Dezavantajlı bölgeler öncelikli olmak üzere her okula özgü "Güvenli Okul Planı" yapılmalı. Öğrenci sayısına bakılmaksızın her okula rehber öğretmen normu verilmeli.
Teknolojik Takip: Okullarda mahrem alanlar hariç kör nokta kalmayacak şekilde kamera sistemleri kurulmalı. Okul girişlerinde kartlı geçişe geçilerek veriler e-Okul sistemiyle entegre edilmeli. Disiplin süreçleri yönetmelik yerine doğrudan kanunla düzenlenmeli.
3. DİJİTAL DÜNYA VE MEDYA DENETİMİ
Algoritmik Sorumluluk: Dijital ortamlarda suç unsurlarının yayılmasını önlemek amacıyla, içerik üretimi ve paylaşım süreçleri "algoritmik sorumluluk" kapsamında sıkı denetime tabi tutulmalı. Medyadaki çeteleşme, mafya ve bahis temalı yayınlar engellenmeli.
Poligon Yaş Sınırı: Silah ruhsatı alma yaşına paralel olarak, atış poligonlarına giriş yaşı da yönetmelik değişikliğiyle 21 yaşını doldurma şartına bağlanmalı.
4. ÇOCUK ADALET VE İNFAZ SİSTEMİNDE REFORM
Terminoloji Değişikliği: Mevzuattaki "suça sürüklenen çocuk" kavramı yerine, damgalamayı önlemek adına "adli süreçteki çocuk" ifadesi kullanılmalı.
Ceza Üst Sınırlarının Artırılması: Cezasızlık algısını yıkmak adına Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 31. maddesinde değişiklik yapılarak çocuklara uygulanan zorunlu ceza indirimleri kasten öldürme ve ağır yaralama suçlarında hakimin takdirine bırakılmalı. Bu kapsamda hapis cezalarının üst sınırlarının artırılması önerildi:
12-15 yaş grubu için; ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda üst sınır 15 yıldan 18 yıla, müebbet gerektiren suçlarda 9-11 yıl olan sınır 10-12 yıla, süreli hapis cezalarında ise 7 yıl olan üst sınır 9 yıla çıkarılmalı.
15-18 yaş grubu için; ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda üst sınır 24 yıldan 27 yıla, müebbet gerektiren suçlarda 12-15 yıl olan sınır 15-18 yıla, süreli hapis cezalarında 12 yıl olan üst sınır 15 yıla yükseltilmeli.
İnfaz Rejimi: Çocuk hükümlülerin suç ayrımı gözetilmeksizin doğrudan açık statüdeki çocuk eğitim evlerine gönderilmesi uygulamasına son verilmeli; infaza kapalı ceza infaz kurumunda başlanmalı, iyi halli olduğu saptanan çocuklar eğitim evine nakledilmeli. Tahliye sonrası için de güçlü bir takip sistemi kurulmalı.
