Türkiye'de yaşanan yüksek enflasyon ve hız kazanan kira artışları, düşük gelir grubundaki hanelerin harcama alışkanlıklarında köklü bir değişime yol açtı. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerinden derlenen bilgilere göre, en düşük gelir grubunda yer alan hanelerin konut ve kira giderlerinin bütçe içerisindeki payı, 2025 yılı itibarıyla gıda harcamalarını geride bıraktı. Bu gelişmeyle birlikte barınma maliyetleri, son 23 yılın en yüksek seviyesine ulaşmış oldu.
23 YILLIK SÜREÇTE BÜTÇENİN SEYRİ TERSİNE DÖNDÜ
Ekonomim'den Özder Şeyda Uyanık'ın haberine göre; TÜİK verileri, Türkiye’deki gelir gruplarının tüketim harcamalarındaki dağılımın son 23 yılda dikkat çekici bir dönüşüm geçirdiğini ortaya koyuyor. Özellikle en alt yüzde 20’lik gelir grubunun bütçe yapısında gıda ve barınma harcamalarının payı zaman içinde ters yönlü bir hareket sergiledi.
GIDA HARCAMALARININ PAYI GERİLEDİ
-
2002 Yılı: En alt yüzde 20'lik gelir grubunun toplam bütçesi içinde gıda ve alkolsüz içeceklerin payı yaklaşık yüzde 39 seviyesinde bulunuyordu.
-
2025 Yılı: Yıllar içinde düşüş gösteren gıda harcamalarının bütçedeki payı, 2025 itibarıyla yüzde 29 seviyesine kadar geriledi.
BARINMA MALİYETLERİ REKOR KIRDI
-
2002 Yılı: En düşük gelir grubunun bütçesinde konut ve kira harcamalarına ayrılan pay yaklaşık yüzde 28 düzeyindeydi.
-
2025 Yılı: Barınma maliyetleri rekor bir yükselişle yaklaşık yüzde 39’a ulaştı.
Bu sonuçla birlikte konut ve kira harcamaları, ölçülebilen dönemin en yüksek seviyesine çıkarken, dar gelirli hanelerin bütçesinde ilk kez gıda harcamalarının belirgin şekilde üzerine tırmandı.
EN ALT VE EN ÜST GELİR GRUPLARI ARASINDAKİ MAKAS AÇILIYOR
TÜİK verilerine yansıyan bütçe dağılımı, en alt yüzde 20'lik gelir grubu ile en üst gelir grubu arasındaki harcama farklılıklarını da net bir şekilde gözler önüne serdi.
KONUT VE GIDA HARCAMALARINDAKİ FARKLAR
-
Konut ve Kira: En yüksek gelir grubunda yer alan hanelerin konut ve kira harcamalarına ayırdığı pay, 2025 yılı itibarıyla yaklaşık yüzde 25 seviyesinde kaldı. Bu oran, dar gelirli kesimin bütçesindeki yüzde 39'luk pay ile karşılaştırıldığında aradaki farkın açıldığını gösterdi.
-
Gıda: İki gelir grubunun bütçelerinden gıdaya aktardığı oranlar yıllar içinde benzer bir seyir izlese de, yoksul kesimin gıda harcamalarına ayırdığı pay, varlıklı kesimin ayırdığı payın iki katından fazla oldu.
ÜST GELİR GRUBUNUN ULAŞTIRMA VE DİĞER HARCAMALARI
En üst gelir grubunun bütçesinde bazı kalemlerin payı geçen 23 yıllık süreçte artış gösterdi. Bu grupta payını artıran harcamalar konut, ulaştırma, lokanta ve oteller ile eğitim kalemleri oldu.
-
Ulaştırma: Üst gelir grubunun ulaştırmaya ayırdığı payda büyük bir yükseliş yaşandı. 2025 yılı verilerine göre en üst gelir grubu, bütçesinin dörtte birini (yüzde 25) ulaştırma harcamalarına ayırdı.
SAĞLIK VE EĞİTİME AYRILAN PAY AZALDI
Son yıllarda ivme kazanan kira artışları, düşük gelirli hanelerin temel harcama kalemleri içindeki önceliklerini zorunlu olarak değiştirdi. Gelir dağılımındaki eşitlik üzerindeki baskının arttığı bu tabloda, dar gelirli kesim için barınma giderleri en belirleyici kalem haline geldi.
En alt gelir grubunun 2002 ile 2025 yılları arasındaki harcama kalemleri karşılaştırıldığında, birçok harcamanın bütçedeki payının gerilediği saptandı. Bütçe darlığı ve barınma maliyetlerinin artması sebebiyle özellikle sağlık ve eğitim harcamalarına ayrılan payın çok daha fazla azaldığı dikkat çekti.